Sumiński Zygmunt Wincenty Stanisław, pseud. Ligęza, krypt. Z.L.S. (1845–1885), powstaniec styczniowy, zesłaniec, publicysta, tłumacz.
Ur. 21 I w Kłokocku (pow. lipnowski) w rodzinie szlacheckiej h. Leszczyc, był synem Andrzeja Piotra Damazego (1799–1870), szlachcica wylegitymowanego, oraz Florentyny z Jeżewskich (ur. 1809). Ojciec S-ego służył jako podchorąży, a od r. 1820 podporucznik w 4. p. ułanów armii Król. Pol.; w r. 1827 został zdymisjonowany na własną prośbę. W powstaniu listopadowym był majorem w gwardii ruchomej woj. augustowskiego (od 19 XI 1830), a następnie w 1. p. jazdy płockiej (od 29 XII t.r.). Brał udział w obronie Modlina 25 IX – 9 X 1831. Dn. 23 VI t.r. otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari. W październiku odnowił przysięgę homagialną, po czym osiadł w Białowieżynie, a następnie w Kłokocku. W l. 1835–9 był naczelnikiem poczty w Lipnie.
S. uczył się pod kierunkiem nieznanego bliżej rezydenta dworu w Kłokocku, przyjaciela ojca z okresu służby wojskowej. Po przeniesieniu się rodziny w r. 1861 do Warszawy uczęszczał na roczny kurs przygotowawczy, m.in. ze Stanisławem Kronenbergiem i Hipolitem Wawelbergiem. W r. 1862 rozpoczął studia na Wydz. Prawa i Administracji nowo powstałej Szkoły Głównej Warszawskiej. W trakcie powstania styczniowego związał się z obozem «białych». Uczestniczył w pracach Rządu Narodowego Karola Majewskiego i (zapewne ok. sierpnia – września 1863) był sekretarzem osobistym dyrektora Wydz. Policji Adolfa Pieńkowskiego. Od października, w okresie dyktatury Romualda Traugutta, był jednym z sekretarzy w Wydz. Skarbu, kierowanym przez Henryka Wohla; w mieszkaniu S-ego przy ul. Chmielnej odbywały się tajne posiedzenia członków Wydziału. Na początku listopada t.r. został aresztowany. Był sądzony w procesie Traugutta i towarzyszy. Dn. 19 VII 1864 został zaliczony przez sąd polowy do II kategorii przestępców politycznych i skazany na pozbawienie praw politycznych oraz sześć lat katorgi. Następnie jednak wyrokiem Audytoriatu Polowego z 30 VII t.r. skazano go na karę śmierci. Namiestnik Teodor Berg zamienił wyrok na dziesięć lat ciężkich robót na Syberii. S. odbywał karę m.in. w obozie w Siewakowej pod Czytą w Obwodzie Zabajkalskim razem z Edwardem Czapskim, Witoldem Giedroyciem i Adolfem Strumiłłą. Dzięki staraniom rodziny wrócił do kraju w r. 1870 i osiadł w pow. lipnowskim.
Ok. r. 1874 przeniósł się S. do Warszawy i w spółce ze Stanisławem Ostrowskim oraz nieznanym z imienia Kozarskim otworzył dom komisowy, pośredniczący w handlu i w operacjach hipotecznych. W tym czasie ogłosił przekład z języka niemieckiego „Statystyka moralności i wolność woli ludzkiej” Maurycego Wilhelma Drobischa (W. 1874) oraz zadebiutował jako publicysta w „Kurierze Warszawskim”. Pisywał głównie do warszawskiego dwutygodnika „Niwa”; w r. 1876 ogłosił tam artykuły Czego nam brak (t. 9 z. 29) oraz W imię obowiązku (t. 10 z. 48), a w l. 1879–80 prowadził kronikę „Sprawy bieżące” o treści społeczno-politycznej i okolicznościowej. Wraz z redaktorem „Niwy” Mścisławem Godlewskim przyczynił się od r. 1878 do jej ewolucji od umiarkowanego pozytywizmu do ziemiańskiego konserwatyzmu. Współpracował także z warszawskimi dziennikami „Echo”, „Słowo” oraz „Wiek”, którego przez kilka lat był faktycznym kierownikiem. Należał do organizatorów Kasy im. Józefa Mianowskiego, powołanej 22 I 1879 w Warszawie. Przeciwstawiał się ruchowi pozytywistycznemu, który uważał za kierunek antyziemiański, prowadzący do anarchii i «pesymizmu». Wg wspomnienia w „Kłosach” pracował jednak «nie tyle piórem, gdyż pisał mało, ile ruchliwą agitacją, dawaniem pomysłów, inicjatyw, słowem formowaniem obozu». Był nazywany «pierwszym młodym konserwatystą warszawskim». Ok. r. 1880 opuścił Warszawę i zamieszkał w pow. lipnowskim. Wydzierżawił tam dobra Steklinek i założył znaną w Król. Pol. hodowlę owiec. Przewlekle chory, leczył się bez skutku w Wiedniu. Zmarł 20 IX 1885 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim.
W małżeństwie z Bronisławą z Piwnickich, 2.v. Witoldową Bnińską (1848–1914) miał S. synów Adama i Tomasza (1872 – po 1889) oraz córkę Joannę, 1.v. Bnińską, 2.v. Ohnesorge.
Bibliogr. Warszawy, III; Enc. Org.; Literatura Pol. Enc., II; – Aleksander Świętochowski. Liberum veto, Oprac. M. Brykalska, W. 1976; Białynia-Chołodecki Z., Dowódcy oddziałów w powstaniu styczniowym i współczesne pieśni rewolucyjne, Lw. 1907 s. 79; Borowski A., Organizacja warszawskiej policji narodowej wykonawczej w latach 1863–1864, „Gaz. Admin. i Policji Państw.” R. 13: 1931 nr 20 s. 871; Chmielowski P., Zarys literatury polskiej z ostatnich lat dwudziestu, W. 1886; Czepulis-Rastenis R., Inteligencja polska XIX i XX wieku: studia, W. 1981 I; Fita S., Pokolenie Szkoły Głównej, W. 1978, Gałkowski P., Genealogia ziemiaństwa Ziemi Dobrzyńskiej XIX–XX wieku, Rypin 1997; Jarzębowski J., Jan Jeziorański, zapomniany bohater 1863 roku, Londyn 1974; Jędrychowska B., Polscy zesłańcy na Syberii 1830–1883, Wr. 2000; Spiskowcy i partyzanci 1863 roku, Red. S. Kieniewicz, W. 1967; Pąkciński M., Konserwatyzm na rozdrożu; W. 1994; Prus B., Kroniki, Oprac. Z. Szweykowski, W. 1956 I cz. 2; Pruski W., Hodowla zwierząt gospodarskich w Królestwie Polskim w latach 1815–1918, W. 1961; Ramotowska F., Rząd Narodowy Polski w latach 1863–1864 (skład, organizacja, kancelaria), W.–Ł. 1978; Tokarzówna K., Fita S., Bolesław Prus – kalendarium życia i twórczości, W. 1969; – Czapski E., Pamiętniki Sybiraka, Oprac. M. Czapska, Londyn 1964; Dunin-Wąsowicz K., Warszawa w pamiętnikach powstania styczniowego, W. 1963; – Proces R. Traugutta; [Przyborowski W.], Z. L. S., Ostatnie chwile powstania styczniowego, P. 1888 III 137; Wiercieński H., Pamiętniki, Oprac. A. Zajączkowski, L. 1973 s. 166, 176; Zaleski A., Towarzystwo warszawskie: listy do przyjaciółki przez Baronową XYZ, W. 1971; – „Kur. Warsz.” 1886 nr 7; „Wędrowiec” R. 31: 1893 nr 1 (rys.); – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1885: „Bibl. Warsz.” t. 4 s. 164, „Kłosy” R. 40 nr 1058, „Kur. Warsz.” nr 261, „Słowo” R. 4 nr 207, „Tyg. Ilustr.” R. 27 t. 2 s. 227; – AP we Włocławku: USC Lipno 1845/7 (akt ur. S-ego); B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: Mater. do słown. biogr. Frąckiewicza, nr 18 k. 204; – Mater. Red. PSB: Włodek J. M., Sumińscy h. Leszczyc 1493–1992…, Kr. 1992 (mszp.); – Mater. Zbigniewa Zacharewicza z Kr.: Kartoteka oficerów WP 1815–1831 (karta dot. ojca S-ego).
Cezary W. Domański